|
Rechtvaardigheid is . . .
De vaardigheid recht te gaan, vanuit onze hoogste morele kwaliteiten en menselijke vermogens, en overeenkomstig onze hoogste sociaal- menselijke waarden en morele
normen.
Anders gezegd
Rechtvaardigheid veronderstelt daarom in de eerste plaats integriteit; echter daarnaast ook kennis, inzicht, begrip, verantwoordelijkheids- bewustheid en realisme.
Tegelijkertijd echter ook respect, onze hoogste universeel-menselijke
sociale waarde, en onze meest fundamentele morele norm.
Verder veronderstelt rechtvaardigheid ook het beginsel van gelijkheid, een van onze belangrijkste sociale normen.
Onrecht
Omdat wraak een reactie is op ervaren onrecht dat niet verontschul- digd is en op
respectloosheid, heeft een wraaknemer veelal het gevoel dat zijn of haar wraak de enige rechtvaardige reactie is.
Zijn of haar wraak is dan vaak ook bedoeld om die rechtvaardigheid te creeren.
Wraak betekent echter onrecht beantwoorden met ander onrecht;
op respectloosheid reageren door zelf respectloos te worden.
Het betekent agressie vanuit een egocentrische (en in feite mentaal gestoorde)
boosheids-toestand, en een zinloos leedvermaak dat nooit enige werkelijk reele genoegdoening kan opleveren
(zie pag. "Genoegdoening").
Zo is
onze wraak (ondanks de respectloosheid van een ander) in strijd met ons eigen menselijk respect, onze meest fundamentele en universeel-menselijke norm, die tevens een voorwaarde is voor recht- vaardigheid.
En om de
ze redenen is onze wraak ook in strijd met onze integriteit, de belangrijkste voorwaarde voor rechtvaardigheid . . . . .
Wraak als afstraffing
Wraak wordt echter door velen gezien als een rechtvaardige reactie, omdat zij zo veel lijkt op een straf.
Zo wordt wraak vaak gezien als een afstraffing om iemand een lesje
te leren, en zijn daad niet meer te herhalen.
Maar eigenlijk gaat het dan niet meer om pure wraak, maar ook om straf, want de bedoeling is dan immers, er iets uit te leren.
Niet afdoende
Bij wraak als afstraffing of "lesje leren" gaat het in feite dan ook om een soort opvoedingsreactie.
En we kunnen ons dan ook afvragen of er geen intelligentere,
betere en meer afdoende leer- of opvoedingsmethode is.
Want wraak creeert immers boosheid en nog meer vijandigheid, en vraagt om weerwraak . . . . . En zo om nog m้้r onrecht . . . . .
Ook propageren we door het nemen van wraak het immorele
principe van "het recht van de sterkste".
Daarom is wraak ook in de zin van een afstraffing of "lesje leren" geen integere en rechtvaardige oplossing.
Wraak als recht van de sterkste
Bij wraak gaat het echter ook vaak om afschrikking, overheersing, onderdrukking en
macht; om te laten zien wie uiteindelijk de sterkste is (denk ook aan internationale conflicten).
Wraak is altijd gebaseerd op het recht van de sterkste in bepalende omstandigheden.
En in
wisselende omstandigheden ontstaat wraak en weerwraak; een vicieuze cikel van geweld en onrecht . . . . .
Zij treft veelal onschuldigen en is dan ook extreem misdadig.
Misdaad uit egocentrisme, machtsmisbruik en
respectloosheid; en wanneer afschrikking de bedoeling is, bevat wraak ook nog het element van terreur.
Wraak heeft dus ook hier niets te maken met rechtvaardigheid.
Zij is een primitieve, domme en respectloze boosheidsreactie en is daarom ook altijd immoreel.
Collectieve wraak
Wraak omdat we deel denken te zijn van een bepaalde groep die beschadigd, beschaamd of anderszins benadeeld is, en we willen solidair zijn met die groep.
Er "moet" dan wraak genomen worden uit principe.
We kunnen dan instemmen met die wraak omdat we bij die groep willen horen of ons er deel van voelen.
Onze instemming is dan echter ook voldoende om medeplichtig te
worden aan een dergelijke wraakreactie.
Denk hierbij bijvoorbeeld aan internationale conflicten, of ook aan rivaliserende voetbalclubs etc.
Hier is wraak veelal een principiele, of een saamhorigheidsreactie,
en heeft ook hier met rechtvaardigheid niets te maken.
Echter vaak wel met collectieve arrogantie of collectief egocentrisme.
Eerwraak,
algemeen
Wraak omdat het zo hoort,
of wraak als een traditie van familie, volk religie of cultuur.
Het betreft ook hier over het algemeen geen echt spontane wraak-
reactie, maar meestal meer een geconditioneerd principe.
Zulk een wraakreactie komt dan slechts voort uit conditionering tot een primitieve, sterk principi๋le of ook robotachtige mentaliteit.
Wanneer iemands persoonlijkheid echter zeer sterk geidentificeerd is met familie, volk, religie of cultuur, dan kan hier natuurlijk w่l sprake zijn van een spontane eerwraak-reactie.
Bij eerwraak gaat het echter vaak om een, of soms ook vele mensen- levens. We kunnen ons hierbij dan ook afvragen of de eer van familie, volk,
cultuur, enz, meer waard is dan een, of soms zelfs vele mensenlevens . . . . . .
En de vraag naar rechtvaardigheid lijkt me hier dan ook overbodig.
Persoonlijke eerwraak
Persoonlijke eerwraak komt veelal voort uit blind egocentrisme (irreele, overdreven zelf-belangrijkmaking) en arrogantie.
Ook bij echtelijke verlating (de verlatene voelt
zich afgekeurd en vernederd) kan eerwraak voorkomen, en soms zelfs in de vorm van moord. En vaak gaat zij dan ook nog onder het argument van de familie-eer.
Ook hier de overbodige vraag: kan iemands persoonlijke eer
meer waard zijn dan het leven van een ander mens . . . . .?
Soms kan er echter ook een reele schade voortkomen uit een verlies van iemands persoonlijke eer of aanzien (bijvoorbeeld uit laster, of verraad).
Eerwraak zal dan echter dat verlies van eer of aanzien alleen nog
verergeren.
Elk ervaren of vermeend onrecht vraagt om een rechtvaardige reactie van het rechtssysteem van een samenleving.
Wraak is een natuurlijke boosheidsreactie
Ook het feit dat onze boosheidsreactie een natuurlijke reactie is, kan onze wraak niet rechtvaardigen.
De natuurlijkheid van de boosheid uit het verlies van een voetbalwed- strijd kan het vernielen van een stadion immers ook niet rechtvaar- digen.
Boosheid is een
natuurlijke frustratiereactie, die echter met recht- vaardigheid niets te maken heeft.
In een beschaafde, geordende samenleving bestaat de enige
recht- vaardige reactie op ervaren onrecht uit een intelligente en pragma- tische reactie van het rechtssysteem van die samenleving, vanuit integriteit, moreel besef, inzicht, begrip en realisme.
|
